Het archief van Graefenthal en Gaesdonk
Beste leden, hierbij nodigen we u uit voor de lezing van Rien van den Brand over Graefenthal en Gaesdonck
op maandag 16 november 2009 om 20.00 uur in onze Nepomukkapel
Enkele bijzonderheden over abdij Graefenthal
De voormalige Cisterciënzerinnenabdij Gra(e)fenthal, Grevendaal of Nieuwklooster aan de Niers te Asperden, enkele kilometers noordelijk van Goch, is in 1248 vanuit het moederklooster de Munsterabdij te Roermond gesticht. Dat gebeurt door een schenking van het Gelders grafelijke Nierskasteel Rott. Het echtpaar Otto II, graaf van Gelre, en zijn gemalin Margaretha, gravin van Kleef (†1251), laten dit kasteel tot klooster ombouwen. Kleef en Gelre steunen met diverse schenkingen van goederen en rechten deze kloostervestiging.
Een paar voorbeelden m.b.t. onze streek. De eerste vermelding in relatie met Boxmeer treffen wij aan in 1302, en wel bij een schenking aan deze abdij van goederen in de omgeving van Goch en Weeze. Daarbij treedt ridder Jan Bouc de Mere als getuige op en zegelt zelf dit perkament. Het zegel is enigszins beschadigd behouden!
In 1325 geeft Otto, heer van Cuijk, vrijstelling van belastingen aan deze zusters (vaak ongehuwde adellijke dames) op alle kloostergoederen binnen het Cuijklandse gebied. In 1392 zien wij de Boxmeer heer, Hubert van Culemborg, Boxmeerse leengoederen in bezit hebben onder Kessel aan de Niers en in 1402 het Boxmeerse leengoed Overstege onder Plees (=Siebengewald).
De abdij verwerft in de loop van de tijd een aanzienlijk grondbezit tussen de Niers en de Maas met boerderijen, molens, bossen, visserij, patronaatsrechten e.d.. Dit grootgrondbezit wordt rond 1381 geëxploiteerd door 325 onvrije of horige boeren, zogeheten koermedige lieden. Dit getal verschaft ons enige indruk over de omvang. Een deel van het kloosterarchief kon gered worden en verblijft in het Collegium Augustinianum te Gaesdonck.
De tamelijk rijke abdij ( 6300 morgen land en 36 boerderijen) is in 1802 door de Fransen gedwongen opgeheven, na een bestaan van circa 550 jaar. De bouwrestanten van deze abdij zijn een paar jaar geleden, in 2004, van de stad Goch gekocht door de Heijense kasteeleigenaar Ysbrandt Roovers, die er o.a. een grensoverschrijdende culturele ontmoetingsplaats van wil maken, annex horeca-aangelegenheid.
Enkele bijzonderheden over Collegium Augustinianum – Gaesdonck
Momenteel is, sedert de oprichting in 1849, dit college Gaesdonck een christelijk-katholiek internaat (op drie kilometer van Goch en
300 meter
van de Siebengewaldse grens, vallend onder het dorpje Hülm) met ongeveer 850 gymnasium-leerlingen. Sinds 2002 is het ook toegankelijk voor meisjes: er zijn ongeveer 450 externe studenten. Dit bisschoppelijk gymnasium van het bisdom Münster is door de Duitse staat officieel erkend. Het gebouwencomplex wordt deels omarmd door de Kendel, een zijvier van de Niers. Oorspronkelijk was in de Gaesdonck een kloostergemeenschap van Augustijner koorheren gevestigd en dat is weer voortgekomen uit een geschonken boerderij Gaesdonck, die in 1294 al vernoemd wordt. Vanuit de stad Goch trekken rond 1400 de koorheren naar deze boerderij. Tijdens de Franse bezetting is ook dit klooster in 1802 opgeheven in het kader van de secularisatie. Vanaf 1828 dient het als bisschoppelijk seminarie. Tijdens de 20-jarige Kulturkampf onder Bismarck (1873-1893) is het onderwijs gestaakt moeten worden en ook tijdens het Naziregime tussen 1942 en 1946 is het ten strengste verboden geweest er onderwijs te geven. Contacten van het klooster bleven voornamelijk beperkt tot het gebied Niers-Maas.
De bibliotheek van het nabijgelegen, uit zijn functie ontheven, Klooster Graefenthal is in de Gaesdonck ondergebracht. Rien heeft hier al heel wat uren doorgebracht en aldus vele nieuwe gegevens, belangrijk voor onze streek, aan het archief ontfutseld Van het beschadigd kloosterarchief zijn toch nog bijna 150 oorkonden en duizenden akten bewaard vanaf het jaar 1351, alsook een unieke historische en rijke Middeleeuwse bibliotheek van ongeveer 6000 werken, die momenteel in het bisschoppelijk archief /Westfalen opnieuw geïnventariseerd wordt en mogelijk gedigitaliseerd.
Wij zullen op maandag, 16 november, een historische wandeling maken door 600 jaar klooster- en onderwijsgeschiedenis. Een powerpoint presentatie ondersteunt dit alles. Aanvang 20.00 uur.
Dick Reijnen, gegroet.
Rien van den Brand Aubadestraat 6
5802 EX Venray.